«ԶՈՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ» ՊԱՏՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունները վերջին շրջանում ակնհայտ են շատ վերելքային փոփոխությունների ենթարկվում։
Դրանք դեռևս չեն հասել լիակատար կարգավորման, սակայն մի շարք քայլեր ու շփումներ ցույց են տալիս, որ երկկողմ գործընթացը գրեթե դուրս է գալիս դանդաղեցված վիճակից և մտնում ավելի ակտիվ փուլ։

2026թ․ հունվարի 1-ից մի կարևոր փոփոխություն ուժի մեջ է մտել․
Հայաստանը և Թուրքիան կայացրել են հարմարեցված համակարգ՝
դիվանագիտական, ծառայողական և հատուկ անձնագրերով ճանապարհորդների համար, որտեղ տվյալ անձինք կարող են ստանալ էլեկտրոնային վիզա՝ առանց վճարի կամ բարդ փաստաթղթային պահանջների։
Այս քայլը դիտվում է որպես հարաբերությունների կարգավորման միանշանակ դրական նշան և տարածաշրջանային ինտեգրման առումով կարևոր քայլը մի շարք այլ գործընթացների համատեքստում։ 

Հայաստանի և Թուրքիայի միջև համագործակցությունը վերջին ամիսներին ընդգրկել է նաև ճանապարհորդական կապի ընդլայնում՝ Թռիչքների թվի ավելացում։

Պետական պաշտոնյաների բողոքարկմամբ համաձայնագիր է ձեռք բերվել, որով նախատեսվում է միացնել ավելի շատ օդային երթուղիներ՝ Թուրքիայի մեծ քաղաքներից դեպի Երեւան եւ Գյումրի, և հակառակ ուղղությամբ՝ դեպի Ստամբուլ եւ այլ ուղղություններ։
Այս քայլն ունի նպատակ՝ խթանել տնտեսական կապերը, զբոսաշրջությունն ու մարդկանց առանձնացված փոխանակումը՝ շատ ավելի բաց հարաբերություններով։ 

Հայաստանի վարչապետը և Թուրքիայի ղեկավարները մի քանի անգամ արտահայտել են մոտեցումները՝
 շարունակել տարատեսակ քայլերն առաջ շարժելու համար
 բնականաբար սպասել  Արցախի հարցի և հարևան տարածաշրջանային գործընթացների արդյունքներին
 իրավիճակը հարաբերական կատարելագործել՝ միաժամանակ կենտրոնանալով տարածաշրջանային խաղաղության վրա

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարն ընդգծել է, որ   (հարաբերությունների կարգավորում) գործընթացը «շարունակվում է համակարգված կերպով՝ Ադրբեջանի հետ միասին», և Անկարան պատրաստ է «շարունակել ներդրում ունենալ խաղաղության հաստատման գործում»։ 

Թուրքիայի կողմից կողմերը դիտարկում են երկրի հետ սահմանները կրկին բացելու հնարավորությունը՝ հին փակ սահմանը, որը փակվեց 1993 թվականին։
Բաց սահմանը կարող է այլազան տնտեսական, տրանսպորտային և սոցիալական դրական ազդեցություններ ունենալ՝ մեծացնելով առևտրային հաղորդակցությունն ու տարածաշրջանային ինտեգրումը։
Bloomberg-ի հաղորդմամբ՝ նման առաջարկներ կան՝ իրականացնել սահմանների վերաբացում 2026-ի առաջին կեսին, եթե կան նախանշված քայլեր՝ խաղաղ գործընթացը ամրապնդելու ուղղությամբ։ 

Հայաստան–Թուրքիա հարաբերություններն այս փուլում կարող են բնութագրվել որպես
դանդաղ, բայց նշանակալի առաջընթաց
դիվանագիտական մոտեցումների ակտիվացում
անմիջական քայլեր՝ վիզայի պարզեցում, փոխադրումների ընդլայնում, սահմանների վերաբացում

Այդ բոլոր քայլերը, նույնիսկ եթե դեռ չեն հանգեցնում լիակատար նորմալացման, ցույց են տալիս, որ երկուստեք կողմերն ակտիվ են որպես բեմադրող մեծ քաղաքական գործընթացների մաս, ինչպիսիք են peace process-ը, տնտեսական համագործակցությունը և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերը։

 Աղբյուրներ
 Armenia and Turkey simplify visa procedure – Armenpress / OC Media OC Media
 Armenia and Turkey agree to increase flights – ARKA News Арка
 Türkiye and Armenia ease visa rules – Turkiye Today Türkiye Today
 Turkey considers reopening Armenia border closed since 1990s – Bloomberg / ARKA Арка
 Türkiye to continue contributing to regional peace – Armenpress Armenpress