Դոնալդ Թրամփ. մարտահրավեր ավանդական կառավարմանը. Վահե Պողոսյան
Դոնալդ Թրամփի քաղաքական մոտեցումը նշանակալի շեղում է ամերիկյան ավանդական կառավարման մոդելից՝ թե՛ ոճով, թե՛ բովանդակությամբ։ Նրա նախագահությունը բնութագրվում է պոպուլիստական հռետորաբանությամբ, որը քաղաքականությունը ներկայացնում է որպես պայքար հասարակության և արմատացած էլիտաների՝ ներառյալ լրատվամիջոցների, քաղաքական հաստատությունների և միջազգային կազմակերպությունների միջև։ Այս մոտեցումը լայն արձագանք գտավ ամերիկյան ընտրազանգվածի այն հատվածներում, որոնք իրենց մեկուսացած էին զգում գլոբալիզացիայի, տնտեսական անհավասարության և մշակութային փոփոխությունների հետևանքով։ Թրամփի հաղորդակցման ոճը՝ ուղիղ, բախումնային և հաճախ ոչ ավանդական, առանցքային դեր ունեցավ հանրային խոսույթի ձևավորման և քաղաքական նորմերի վերաիմաստավորման գործում։
Ներքին քաղաքականության առումով ԱՄՆ-ի 47-րդ նախագահը առաջնահերթություն է տալիս տնտեսական ազգայնականությանը և հարկային բարեփոխումներին։ 2017 թվականի «Հարկերի կրճատման և աշխատատեղերի ստեղծման մասին» օրենքը նպատակ ուներ խթանել տնտեսական աճը՝ կորպորատիվ հարկերի կրճատման և ներքին ներդրումների խթանման միջոցով։ Աջակիցները պնդում էին, որ քաղաքականությունը աջակցել է կարճաժամկետ տնտեսական ցուցանիշներին և զբաղվածությանը, իսկ քննադատները նշում են, որ այն անհամաչափ օգուտ է տվել հարուստ անհատներին և մեծացրել երկարաժամկետ ֆինանսական դեֆիցիտը։ Բացի այդ, շրջակա միջավայրի և ֆինանսական կարգավորումների նվազեցումը արտացոլում է նրա համոզմունքը, որ կառավարության չափազանց մեծ վերահսկողությունը խոչընդոտում է տնտեսական մրցունակությանը։
Ներգաղթի քաղաքականությունը Թրամփի օրակարգի մեկ այլ անկյունաքար է։ Նրա վարչակազմը իրականացնում է բավական խիստ սահմանային վերահսկողություն՝ ներառյալ փախստականների և ներգաղթյալների նկատմամբ սահմանափակումները և երկիր մուտքի կանոնների խստացումը։ Թրամփը ներգաղթը հիմնականում ներկայացնում է որպես անվտանգության և ինքնիշխանության հարց, շեշտը դնելով ազգային սահմանների և ներքին աշխատաշուկայի պաշտպանության վրա։ Այս քաղաքականությունը մեծ աջակցություն ստացավ ընտրազանգվածի այն հատվածում, որը կողմ էր խիստ սահմանային վերահսկողությանը, սակայն առաջացրեց նաև լայն քննադատություն՝ մարդու իրավունքների և միջազգային պարտավորությունների տեսակետից։
Արտաքին քաղաքականության ոլորտում Թրամփը հասցրել է մարտահրավեր նետել բազմակողմ շրջանակներին՝ հօգուտ «Ամերիկան առաջինը» ռազմավարությանը։ Այս շրջանակում, նա վերանայեց առևտրային համաձայնագրերը, ճնշում գործադրեց ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների վրա՝ պաշտպանական ծախսերը մեծացնելու համար, և դուրս եկավ միջազգային համաձայնագրերից, ինչպիսիք են Փարիզի կլիմայի համաձայնագիրը և Իրանի միջուկային համաձայնագիրը։ Թրամփը համաշխարհային քաղաքականությունը դիտարկում է առևտրային-գործարքային տեսանկյունից՝ առաջնահերթություն տալով ԱՄՆ-ի ազգային շահերին։ Արդյունքում՝ հարաբերությունները ավանդական դաշնակիցների հետ հաճախ լարվում են, իսկ դիվանագիտական գործընթացները՝ բարդանում։
Ընդհանուր առմամբ, Թրամփի քաղաքական ժառանգությունը ավելի շուտ արտահայտվում է նոր քաղաքական տարածքի վերաձևավորմամբ, քան հստակ քաղաքական նախաձեռնություններով։ Նա վերաձևավորել է Հանրապետական կուսակցությունը, խորացրել ներքաղաքական բևեռացումը և հաստատել բախումնային ոճով առաջնորդության նորմը, որը շարունակում է ազդել ամերիկյան քաղաքականության վրա։ Անկախ նրանից, թե նա դիտարկվում է որպես ապակայունացնող բարեփոխիչ կամ բևեռացնող լիդեր՝ Թրամփի նախագահությունը ընդգծում է ամերիկյան հասարակության խորը կառուցվածքային բաժանումները և բարձրացնում է հիմնարար հարցեր ժողովրդավարության, առաջնորդության և կառավարման ապագայի վերաբերյալ։
Վահե Պողոսյան, «Զորավար Սեպուհ պատմաքաղաքական վերլուծական կենտրոնի» ավագ գիտաշխատող
