«ԶՈՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ» ՊԱՏՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

1) Տարածաշրջանային անվտանգություն — «խաղաղացման շրջափուլ, բայց փխրուն»
2024–26 թվականներին Հարավային Կովկասում թուլացել են լայնածավալ պատերազմի ռիսկերը, սակայն անվտանգության հիմքը դեռևս անվստահելի է։
Հայաստան–Ադրբեջան կարգավորման գործընթացը նվազեցրել է անմիջական ռազմական բախման հավանականությունը։Ռազմաքաղաքական միջավայրը փոխարինվել է դիվանագիտական մրցակցությամբ։
Վրաստան–Ռուսաստան ենթաժնշումները շարունակում են մնալ անբարեհույս վեկտոր։
Խաղաղությունն դեռևս պայմանական է, և քաղաքական փոփոխությունները կարող են արագ փոխել հավասարակշռությունը։

2) Մեծ դերակատարների մրցակցություն — «Ռուսաստան ↔ Արևմուտք ↔ Թուրքիա/Իրան»
Ռուսաստան
Չնայած ազդեցության նվազմանը, շարունակում է լինել ռազմական-քաղաքական գործոն։
ԵՄ/ԱՄՆ
Ուժգնորեն ներգրավվում են՝ հատկապես Հայաստանում ժողովրդավարական և ենթակառուցվածքային նախագծերով։
Թուրքիա - Իրան
Նախաձեռնում են իրենց տնտեսական և անվտանգային մոդելները՝ երբեմն իրար հակառակ ուղղություններով։
Տարածաշրջանը դեռևս ինքնուրույն որոշումների սուբյեկտ չէ, այլ շերտ է գլոբալ մրցակցության մեջ։

3) Տարանցիկ տնտեսություններ և մոխրագույն գոտիներ — «տնտեսական ենթահոսքեր, որոնք ձևավորում են քաղաքականությունը»
Հարավային Կովկասը շատ հաճախ ընկալվում է ոչ միայն որպես ռազմական կամ փափուկ դիվանագիտության հարթակ, այլև՝ անօրինական կամ ոչ ձևական առևտրային շղթաների հանգույց։
Դրանք ներառում են՝
բեռնափոխադրումներ առանց հսկողության,
փոխարժեքի սեգմենտներ,
ստվերային բիզնեսներ և կապեր Մերձավոր Արևելքի հետ։

Ստվերային տնտեսությունները հաճախ ուժեղ ազդեցություն են ունենում քաղաքական որոշումների վրա՝ երբեմն ավելի շատ, քան բաց պետական օրակարգերը։

 Ընդհանուր պատկերը մեկ նախադասությամբ
 Հարավային Կովկասը անցումային փուլում է՝պատերազմային տարածք լինելուց դեպի դիվանագիտական մրցակցության և տնտեսական վերակողմնորոշման հարթակ, սակայն խաղաղությունն ապրում է բացառապես քաղաքական կամքի ու արտաքին հավասարակշռության հաշվին։

 Աղբյուրներ
Commonspace.eu — Opinions on South Caucasus peace/security
Special Eurasia — Regional strategic assessments
Global Initiative — Illicit trade & geopolitics reports
Heinrich Böll Stiftung — EU–Caucasus ժողովրդավարություն և կայունություն