«ԶՈՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ» ՊԱՏՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

Իրանն այս օրերին կանգնած է իր վերջին տարիների ամենա խորը ներքին ճգնաժամի դիմաց։ Տասնօրյա լայնածավալ բողոքի ցույցերը, որոնք սկզբում սկսվել են ձևական պատճառներով, արագորեն վերաճել են ավելի ընդգրկուն՝ քաղաքական և հասարակական անհնազանդության ալիքի։
Պետության գլխավոր բողոքի իմպուլսը եղել է դրամի՝ ռիալի սրընթաց արժեզրկումը։ Այն հասել է պատմական նվազագույնի՝ ավելի քան 1.4–1.5 մլն ռիալ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց՝ խորացնելով գնաճն ու նվազեցնելով մարդկանց գնելու կարողությունը։ Ուժեղ տնտեսական ճնշումը եկել է տարիներ շարունակվող սանկցիաների, պետական կառավարման խափանումների և ներքին տնտեսական խոցելիությունների համադրությամբ։ 
Խնդիրները սկսվել են Թեհրանի մեծ առևտրային կենտրոններում՝ Grand Bazaar–ից, որտեղ խանութատերերը փակել են իրենց առևտրային տարածքները՝ դեմ արտահայտվելով եղած տնտեսական իրավիճակին։ Այդուհանդերձ, ցույցը տարածվել է ամբողջ երկրով՝ ընդգրկելով ուսանողներին, վաճառականներին և աշխատավորներին բազմաթիվ փոշմանալով, թե դա պարզապես տնտեսական դժգոհություն չէ, այլ ներքին քաղաքական պահանջների մի մասն է։ 
Պաշտոնական իշխանությունն ուժեղացրել է ճնշումը՝ օգտագործելով արցունքաբեր գազ, գնդակոծում և բռնի ձերբակալություններ։ «Մի քանի հազար» մարդ՝ այդ թվում նաև մեծ թվով երիտասարդներ ու ուսանողներ, արդեն ձերբակալվել են, իսկ զոհերի թիվը տարբեր հաշվարկներով օր օրի աճում է՝ առնվազն մի քանի տասնյակ։ Երկրի բարձր դատավորները «անլղանք» են խոստացել այն մարդկանց հանդեպ, որոնց իշխանությունները համարում են «օգնողներ» կամ «ոչ պատեհ կերպով վարքագծողներ»՝ մեղադրել արտաքին ուժերի ներգրավման մեջ։ 
Բողոքը այլ պահանջների է հասել՝ ընդհուպ մինչև քաղաքական համակարգի փոփոխության կոչեր։ Այդ թվում են կենտրոնացած՝ ուսանողների և հյուսիսարևմտյան շրջանի տարբեր համայնքների զանգվածային բողոքներ։ Կան բազմաթիվ պատմություններ նաև այն մարդկանց մասին, որոնք կրակոցների հետևանքով են զոհվել՝ այդ թվում երիտասարդներ և ուսանողներ։ 
Արտասահմանում բազմաթիվ երկրներ՝ մասնավորապես Ավստրալիան, հրապարակեական կոչեր են արել իրենց քաղաքացիներին արագ լքել Իրանը ստացվող անկայունության պատճառով։ Եվրամիությունը և Արևմուտքն իրազեկում են խաղաղ ցույցերի իրավունքների և մարդու իրավունքների պահպանման կարևորության մասին՝ կոչ անելով պատասխանատվություն։ ԱՄՆ որոշ գործիչներ հակված են գնալ ռազմական ճնշման:
Իրանի ներքին չորատանջությունը դարձել է և՛ տնտեսական, և՛ քաղաքական ճգնաժամի միավոր։ Ցույցերը բացարձակապես չեն սահմանափակվում միայն գնի կամ դրամի անկման քննադատությամբ, դրանք խորը անհնազանդություն են ներկայացնում՝ կապված պետական կառավարման, ազատությունների և ապագայի պատկերացումների հետ։
 Աղբյուրներ
Reuters — Rights groups say at least 25 dead in Iran protests Reuters
Reuters — Iran’s top judge warns protesters of ‘no leniency’ Reuters
The Guardian — Authorities use force against protesters in Kurdish regions theguardian.com
Le Monde — Iran’s regime faces combined pressure from protests, Israel and US Le Monde.fr
Multiple international reports on protests and foreign reactions Википедия