Հայաստան-Ադրբեջան փոխհարաբերությունների ընթացքը
Հայաստան–Ադրբեջան հարաբերությունները մտել են վճռական փուլ։ Երկու երկրներն էլ հայտարարում են, որ խաղաղության պայմանագրի ստորագրումն իրատեսական է, սակայն այդ ճանապարհը շարունակում է մնալ դժվար՝ սահմանային հարցերի, տարածաշրջանային մրցակցության և անվտանգության մտահոգությունների պատճառով: Սահմանազատման թեման մնում է գլխավոր մարտահրավերներից։
Հայաստանի դիրքորոշումը՝
հիմք ընդունել ԽՍՀՄ վարչական սահմանները
Ադրբեջանի դիրքորոշումը՝
հաշվի առնել վերջին տասնամյակների իրականությունը «գետնի վրա»
Այս տարբերությունը հանգեցնում է խնդրահարույց կետերի՝ սահմանային գյուղեր, ճանապարհներ, ռազմավարական բարձունքներ։ Ադրբեջանի առաջնահերթությունը շարունակ մնում է կապը Նախիջևանի հետ։ Հայաստանը դեմ չէ հաղորդակցության բացմանը, սակայն բացառապես առանց էքստերիտորիալ պահանջների։ Այս հարցում դիրքորոշումները դեռևս ամբողջությամբ չեն մոտեցել։ Չնայած 2020-ի և 2023-ի զարգացումներին, գերիների հարցը շարունակում է լինել հասարակությունների համար զգայուն թեմա։
Միաժամանակ սահմանին առկա է
միջադեպերի պոտենցիալ
անվտանգության միջանցքների բացակայություն
խաղաղապահ կամ երրորդ կողմի ներկայության չեզոքացում
Դրա արդյունքում ցանկացած «փոքր միջադեպ» կարող է ունենալ լայն հետևանք։
Տարածաշրջանում ձևավորվել է նոր միջնորդական բազմապատկեր․
ԵՄ-ն ակտիվորեն ներգրավված է
ԱՄՆ-ն փորձում է քաղաքական աջակցություն ցուցաբերել
Ռուսաստանը պահպանում է դեր, բայց արդեն ոչ մոնոպոլ
Այս «միջնորդության մրցակցությունը» մի կողմից բացում է հնարավորություններ, մյուս կողմից բերում է նոր անորոշություններ՝ ինչ ձևաչափով և ինչ երաշխիքներով կկնքվի պայմանագիրը։
Փորձագետները տեսնում են երեք հնարավոր միտում.
Պայմանագրի ստորագրում 2024–25-ի ընթացքում
Եթե կողմերը գնան փոխզիջումների, առավել հավանական է սահմանների աստիճանական օրինականացումը։
Քաշքշուկ և «չհատկացված խաղաղություն»
Քաղաքական հայտարարություններ կլինեն, բայց առանց իրական քայլերի։
Լարվածության պարբերական աճ
Սահմանային միջադեպերը կարող են դառնալ քաղաքական ճնշման գործիք։
Հայաստան–Ադրբեջան բանակցությունները դարձել են համակարգային գործընթաց,
և դրանց հաջողությունը կախված է՝
տարածքային հարցերի ճշգրիտ քննարկումից
միջազգային դերակատարների հավասարակշռությունից
կողմերի քաղաքական կամքից
Խաղաղությունը հնարավոր է, բայց այն չի լինելու արագ, պարզ և առանց կոշտ որոշումների։
Աղբյուր
Politico Europe, BBC Monitoring, Al Jazeera, Eurasianet, Carnegie Endowment
Առաջարկվող Նորություններ
