«ԶՈՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ» ՊԱՏՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

Իրանի շուրջ ընթացող ռազմական հակամարտությունը աստիճանաբար վերածվում է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական գործընթացի, որի հետևանքները զգացվելու են ոչ միայն Մերձավոր Արևելքում, այլև հարակից տարածաշրջաններում։ Պատերազմը արդեն ազդում է էներգետիկ շուկաների, միջազգային քաղաքական հաշվարկների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության վրա։

Ռազմական առումով հակամարտությունը գնալով ձեռք է բերում մաշման պատերազմի հատկանիշներ։ Թեև հակամարտող կողմերը կրում են զգալի նյութական և տնտեսական կորուստներ, նրանց հնարավորությունները նույն չափով չեն վերականգնվում։ Իրանի համար խնդիրը առավել բարդ է, քանի որ այն փաստացի չունի զինատեսակների կայուն արտաքին մատակարարումներ և աստիճանաբար սպառում է իր ռազմական ռեսուրսները։

Միաժամանակ պատերազմը բացահայտում է նաև մեծ տերությունների տարբեր ռազմավարական հաշվարկները։ ԱՄՆ-ը և նրա դաշնակիցները փորձում են սահմանափակել Իրանի ռազմական կարողությունները և վերափոխել տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը։ Ռուսաստանը և Չինաստանը հակված են խուսափել ուղղակի ներգրավվածությունից՝ փորձելով ստեղծված իրավիճակում պաշտպանել իրենց տնտեսական և քաղաքական շահերը։ Այսպիսով հակամարտությունը ձևավորում է բազմաշերտ աշխարհաքաղաքական դաշտ, որտեղ ռազմական գործողությունները հաճախ ուղեկցվում են քաղաքական սակարկություններով։

Տարածաշրջանի պետությունները ևս ստիպված են վերանայել իրենց քաղաքականությունը։ Թուրքիան փորձում է պահպանել զգուշավոր հավասարակշռություն՝ միաժամանակ պահպանելով կապերը թե՛ արևմտյան գործընկերների, թե՛ Իրանի հետ։ Ադրբեջանը նույնպես հայտնվում է բարդ իրավիճակում՝ իրանական ուղղությամբ սահմանային գործոնների և Իսրայելի հետ հարաբերությունների միջև հավասարակշռություն պահպանելու անհրաժեշտությամբ։

Այս պայմաններում Հարավային Կովկասը նույնպես անխուսափելիորեն զգում է հակամարտության ազդեցությունը։ Տարածաշրջանում ցանկացած խոշոր փոփոխություն կարող է անդրադառնալ անվտանգության միջավայրի վրա, հատկապես այն պայմաններում, երբ ուժերի հարաբերակցությունը դեռևս շարունակում է մնալ զգայուն և փոփոխական։

Հայաստանի համար այս իրավիճակում առաջնային է հավասարակշռված և զգուշավոր քաղաքականության պահպանումը։ Հայաստանի աշխարհագրական և տնտեսական իրողությունները պայմանավորում են, որ կայուն Իրանը շարունակի մնալ կարևոր գործընկեր տարածաշրջանում։ Այդ պատճառով Հայաստանի շահերից բխում է ոչ թե հակամարտության սրումը, այլ տարածաշրջանային հարաբերական կայունության պահպանումը։

Այսպիսով Իրանի շուրջ ընթացող պատերազմը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական հակամարտություն, այլ նաև որպես գործընթաց, որը կարող է ազդել ամբողջ տարածաշրջանի քաղաքական և ռազմավարական կառուցվածքի վրա։ Հետևաբար դրա զարգացումների գնահատումը պահանջում է լայն աշխարհաքաղաքական դիտանկյուն և երկարաժամկետ հաշվարկների ըմբռնում։
Աշոտ Ներսիսյան, Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր «Զորավար Սեպուհ» պատմաքաղաքական վերլուծական կենտրոնի նախագահ